Αναζήτηση

Τις τελευταίες δεκαετίες, η όλο και μεγαλύτερη παραγωγή βιβλίων παγκοσμίως για όλο και μικρότερες ηλικίες αναγνωστών, σε συνδυασμό με τις μελέτες για τα οφέλη της μεγαλόφωνης ανάγνωσης στα βρέφη, δείχνουν πως ποτέ δεν είναι πολύ… νωρίς για να ξεκινήσεις να διαβάζεις στο παιδί σου παιδικά βιβλία. Ας δούμε όμως αναλυτικότερα σε ποια επίπεδα εντοπίζονται αυτές οι ευεργετικές ιδιότητες.

Πρώτα και κύρια, με την μεγαλόφωνη ανάγνωση (read-aloud), το βρέφος συνδέεται συναισθηματικά με το γονέα (ή φροντιστή του), πόσο μάλλον αν αυτή συνοδεύεται από μια ζεστή αγκαλιά και ένα σταθερό σημείο, μια γωνίτσα, αφήγησης.

Τα μικρά παιδιά, επίσης, λατρεύουν την επανάληψη και τις ρουτίνες: ας φανταστούμε λοιπόν την εικόνα μιας μαμάς ή ενός μπαμπά να κρατούν αγκαλιά το μικρό τους σε μία αναπαυτική πολυθρόνα ή στο κρεβάτι, κατά το θηλασμό ή πριν τον ύπνο, θεσπίζοντας έτσι μια σιωπηλή συμφωνία: εδώ, στα ζεστά, θα διαβάζουμε βιβλία και θα περνάμε κι οι δύο φανταστικά.

Καθώς ο γονιός αγκαλιάζει το παιδί και του διαβάζει αργά μια ιστορία, αλλάζοντας τη φωνή του με εκφραστικότητα για να αποδώσει διαφορετικούς χαρακτήρες ή καταστάσεις, οι ήχοι από τη φωνή του, οικείοι, αντηχούν σα χάδι στα αυτιά του βρέφους και του προσφέρουν ασφάλεια και αγάπη. Αν μάλιστα, οι λέξεις βγαίνουν με τρυφερότητα και ενθουσιασμό για την πράξη ανάγνωσης, η πρώτη επαφή του βρέφους με τα βιβλία, γίνεται ακόμα καλύτερη. Ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του θηλασμού, η μεγαλόφωνη ανάγνωση είναι μια έξυπνη λύση για τη μητέρα ώστε να διατηρεί συνεχόμενη ροή λόγου καθώς απευθύνεται στο μικρό της.

Για το νεογέννητο που δειλά δειλά έχει ξεκινήσει να ρουφάει σα μικρό σφουγγάρι πληροφορίες, με το παιδικό βιβλίο ξεπροβάλλει μπρος του μια πόρτα του κόσμου, γεμάτη εικόνες, ήχους και ερεθίσματα. Καθώς ανακαλύπτει λοιπόν τον έξω κόσμο, βουτά σε θάλασσες πλούσιες σε γνώσεις και λεξιλόγιο κι έτσι αναπτύσσεται πολυεπίπεδα: γνωστικά, κοινωνικά και γλωσσικά. Η ανάγνωση από τη βρεφική ηλικία έχει αποδειχθεί πως επηρεάζει την εξέλιξη του λόγου των παιδιών, ενώ και δεξιότητες όπως η παρατηρητικότητα βρίσκουν πρόσφορο έδαφος προς καλλιέργεια, όταν παιδί και γονιός στρέφουν από κοινού την προσοχή τους σε συγκεκριμένες σελίδες βιβλίων.

Στο πλαίσιο αυτής της γνωριμίας με τον κόσμο, το μωρό σταδιακά αρχίζει να εξοικειώνεται με τη μητρική του γλώσσα και την κοινωνική της διάσταση, να καταλαβαίνει δηλαδή ότι πίσω από τους ήχους κρύβονται οι λέξεις και πίσω από τις λέξεις τα νοήματα, και ότι η γλώσσα είναι κάτι που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι μεταξύ τους για να επικοινωνούν. Ακόμη, αρχίζει να εντοπίζει και να κατανοεί εικόνες οικείων αντικειμένων. Και όσο περισσότερο καθαρές ή φωτογραφικές είναι οι εικόνες που αναπαρίστανται, τόσο το καλύτερο.

Τέλος, ενθαρρύνοντας την απτική επαφή με το βιβλίο, το βρέφος αρχίζει να εξοικειώνεται με το βιβλίο ως αντικείμενο, να το συνηθίζει, να το αποζητά και λιθαράκι λιθαράκι να μπαίνουν οι βάσεις για την εξέλιξή του μικρού βιβλιοσκώληκα σε μετέπειτα βιβλιοφάγο.

Για τους πρώτους μήνες ζωής του μωρού, μπορούμε να διαλέξουμε βιβλία, ξενόγλωσσα ή ελληνικά, που έχουν γραφεί ειδικά για τη συγκεκριμένη αναπτυξιακή φάση, απλά σε φόρμα, ιστορία, χρώματα. Το κείμενο σε αυτά είναι περιορισμένο και συνοπτικό και κυριαρχούν οι εικόνες, γι’ αυτό και μιλάμε για εικονοβιβλία (picture books).

Πιο συγκεκριμένα, για το νεογέννητο που δεν έχει ακόμα αναπτύξει την όρασή του και βλέπει μόνο σε απόσταση 30 εκατοστών για να μπορεί να δει τη μαμά του, προτείνουμε ασπρόμαυρα βιβλία, με λίγες λέξεις και έμφαση στις έντονες αντιθέσεις άσπρου και μαύρου. Μια πρώτη πολύ καλή επιλογή βιβλίων που πληρούν αυτά τα χαρακτηριστικά είναι βιβλία όπως αυτά της Τζέιν Φόστερ.

Σταδιακά, από τον 4ο μήνα και μετά, που βελτιώνεται η όραση, μπορούμε να προχωρήσουμε σε βιβλιαράκια με χρώματα και έντονες αντιθέσεις.

Από τον 6ο μέχρι τον 12ο μήνα, όταν το βρέφος αρχίζει να αναπτύσσεται αισθητηριακά, να αγγίζει και να απολαμβάνει την επαφή με αντικείμενα και επιφάνειες, είναι μια καλή περίοδος να τα ενθαρρύνουμε να γνωρίσουν διαφορετικά υλικά.

Τα εικονοβιβλία από χοντρό και ανθεκτικό χαρτόνι αποτελούν μια κλασική και αγαπημένη επιλογή. Οι εγκοπές στις σελίδες είναι ό,τι πρέπει για να δοκιμάσουν τα μικρά χεράκια μια πρώτη απόπειρα αγγίγματος και παιχνιδιού με το βιβλίο.

Πέρα από το χαρτί όμως, αξίζει να εντάξουμε στη βιβλιοθήκη μας και άλλα βιβλία με διαφορετικές υφές: πολυαισθητηριακά βιβλία από υλικό πάνινο, φελτ, χνουδωτό ή πλαστικό (και έτσι αδιάβροχο στο νερό), εκτός από το γεγονός ότι εξιτάρουν την αίσθηση της αφής, αποτελούν ιδανικές προτάσεις που αντέχουν στο χρόνο και την έντονη χρήση.

Στη φάση αυτή, οι ιστορίες αρχίζουν σιγά να έχουν μεγαλύτερες προτασούλες, συχνά με ρυθμό και ρίμα, και οι εικόνες περισσότερες αποχρώσεις χρωμάτων.

Μια πολυαγαπημένη και έντονα παιγνιώδης κατηγορία βιβλίων στα οποία μπορούμε να εισάγουμε τα βρέφη από το δεύτερο εξάμηνο της ζωής τους και μετά, είναι αυτή των peek-a-boο, βιβλίων που αλληλεπιδρούν παίζοντας «κρυφτό» με τους αναγνώστες τους. Το κρυφτούλι αυτό μπορεί να ξεκινήσει απλά, με μία αναδιπλούμενη εικόνα στη σελίδα, ή να γίνει πιο περίπλοκο με διάφορες εκπλήξεις που κεντρίζουν το ενδιαφέρον μικρών (αλλά και μεγάλων) όπως pop-up εικόνες, λογιών λογιών παραθυράκια, καθρέπτες κ.ά. Πολλές σειρές βιβλίων έχουν γραφεί με διαφορετικούς ήρωες και είναι όλα στην ίδια λογική: καλούν τα βρέφη σε ενεργό εμπλοκή μαζί με τις σελίδες τους και ακόμα και με τον εαυτό τους όταν τον βλέπουν στον καθρέπτη.

Το παιχνίδι του κρυφτού στα βιβλία -αλλά και γενικότερα- εκτός από το ότι εκπλήσσει και διασκεδάζει τα βρέφη, τα εξοικειώνει και με την έννοια της μονιμότητας του αντικειμένου, την κατανόηση δηλαδή ότι κάποιο αντικείμενο (ή άτομο) εξακολουθεί να υπάρχει ακόμα κι αν για λίγο χαθεί από το οπτικό τους πεδίο. Η συγκεκριμένη νοητική ικανότητα είναι μάλιστα από τις σημαντικότερες κατακτήσεις του αισθησιοκινητικού σταδίου (0-2 ετών), σύμφωνα με τα αναπτυξιακά στάδια του σπουδαίου ψυχολόγου Jean Piaget.

Σημαντική προσθήκη στα βιβλία αυτής της περιόδου αλλά και της μετέπειτα, που τα κάνει να ξεχωρίζουν και να κερδίζουν τις καρδιές των παιδιών, είναι αυτά που περιλαμβάνουν μουσική (συχνά κλασική αλλά και τζαζ, ροκ κ.ά.) και ήχους (ζώων, οχημάτων, καθημερινής ζωής κ.ά.). Ακόμα κι αν δεν μπορούν τα μικρά χεράκια να πατήσουν ορισμένα κουμπιά, τα οφέλη και μόνο από την ακρόαση μουσικής συνοδευμένης από όμορφες εικόνες είναι τεράστια, μιας και διεγείρουν τον εγκέφαλο, ενεργοποιούν την αίσθηση της ακοής και γενικότερα επιδρούν πολύ θετικά στην ανάπτυξη τους.

Άλλα στοιχεία όπως oι φακοί και τα φωτάκια, σε συνδυασμό με τη μουσική αλλά και μόνα τους, μπορούν να εμπλουτίσουν ακόμα περισσότερο τις πρώτες αναγνωστικές εμπειρίες των βιβλιοσκώληκων.

Και αν θέλουμε να κουβαλήσουμε παντού το βιβλιαράκι μας, μπορούμε να επιλέξουμε κάποια μίνι έκδοση με λουράκι.

Όταν πάλι ο καιρός κρυώσει και η διάθεση βαφτεί χριστουγεννιάτικη, οι επιλογές είναι επίσης πολλές, από ιστορίες εμπλουτισμένες με ζεστές γιορτινές μελωδίες, μέχρι και λαμπερά διαδραστικά βιβλιαράκια.

Ό,τι και να διαβάσετε στο μωρό σας, ένα είναι σίγουρο: θα του προσφέρει πολλά αφού, όπως είπαμε, και μόνο ακούγοντας τη φωνή σας κερδίζει. Και μην ξεχνάτε… η αγάπη για τα βιβλία και την ανάγνωση είναι μεταδοτική, επομένως και η ιδέα να επιλέξουμε για τα μικρά μας τις ιστορίες που εμείς ξεχωρίζουμε ή είχαμε πρωτοαγαπήσει οι ίδιοι ως παιδιά, ακόμα κι αν απευθύνονται σε μεγαλύτερες ηλικίες, έχει τη δικιά της αξία. Μάλιστα αν αυτές έχουν πολλές επαναλήψεις ή ομοιοκαταληξία, τα μικρά αυτάκια θα τεντωθούν ακόμα πιο πολύ και τα πρώτα γελάκια θα αρχίσουν να σκάνε.